Cholina – ważny składnik dla kobiet przed ciążą, ciężarnych i karmiących piersią

Dziś już wiemy, że cholina odgrywa niezwykle istotną rolę w zachowaniu zdrowiu człowieka, a szczególnie w czasie okołociążowym. Cholina okazuje się być niezbędnym składnikiem dla prawidłowego rozwoju dziecka od pierwszych dni ciąży. Zadbanie o dostarczenie odpowiedniej ilości choliny za pomocą diety lub suplementacji wiąże się z szeregiem korzyści zarówno dla mamy, jak i dziecka.

Od kwietnia 2024 roku cholina stała się składnikiem zalecanym w podstawowej suplementacji dla ciężarnych polek, jeśli ich dieta do dostarcza zalecanej ilości choliny – mówią o tym polscy eksperci w dokumencie: Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu.

W artykule naukowym kierowanym dla pracowników służby zdrowia o tytule Choline in Pregnancy and Lactation: Essential Knowledge for Clinical Practice opublikowanym w 2025 roku będącym przeglądem najnowszych dowodów naukowych na temat choliny możemy przeczytać:

• „Wyniki: Metaanalizy i publikacje przeglądowe podkreślają znaczenie choliny we wspieraniu zdrowia matki i rozwoju płodu w czasie ciąży, wykazując obiecującą rolę choliny w rozwoju neurologicznym, funkcji mózgu i wątroby, zmniejszeniu ryzyka wad cewy nerwowej oraz ryzyku niepożądanych wyników ciąży.”
• „…większość kobiet w ciąży i karmiących piersią nie spełnia odpowiednich zaleceń dotyczących spożycia choliny.” – twa w niedoborze, szczególnie pacjentki ograniczające produkty odzwierzęce,
• „Niedobory choliny mogą mieć poważne konsekwencje dla rozwijającego się płodu i karmionego piersią niemowlęcia.”
• „Wnioski: suplementacja choliny powinna być brana pod uwagę przez lekarzy w zaleceniach w kluczowych okresach życia, takich jak ciąża i laktacja, kiedy fizjologiczne zapotrzebowanie na ten kluczowy składnik odżywczy znacznie wzrasta.”

Ja, jako dietetyk kliniczny jestem tu po to, by pomóc Ci zadbać o dietę bogatą w cholinę oraz doradzić przy ustaleniu optymalnej suplementacji choliny.

Zacznijmy od początku…

Czym jest cholina?

Cholina to składnik naturalnie występujący w niektórych produktach spożywczych, która przez niektórych błędnie nazywana jest witaminą z grupy B4. Cholina nie jest ani składnikiem mineralnym, ani witaminą, a niezbędnym składnikiem odżywczym. Mimo, że możemy ją samodzielnie wytworzyć w pewnej ilości, to należy ją dostarczać z zewnątrz (z dietą lub ewentualnie suplementacją). Wytwarzana ilość nie wystarcza do pokrycia dziennego zapotrzebowania na ten związek, z szczególnie w okresie okołociążowym, kiedy cholina jest potrzebna w większej ilości. Warto zadbać o dostarczenie odpowiedniej ilości choliny szczególnie przed ciążą, w ciąży i podczas karmienia piersią, kiedy cholina ma jeszcze więcej zadań do spełnienia niż wcześniej – odpowiada za prawidłowy przebieg ciąży i rozwój dziecka.

Można nauczyć się dostarczać za pomocą diety zalecaną ilości choliny (wskazaną w Normach Żywienia dla Polaków), jednak wymaga to wyrobienia pewnych nawyków żywieniowych, których uczę. W przypadku, gdy dieta jest niedoborowa w cholinę warto wprowadzić jej suplementację zastępczą, by nie dopuścić do niedoboru i konsekwencji z niego wynikających.

Po co cholina? Funkcje choliny podczas ciąży i karmienia piersią

Cholina wpływa na utrzymanie i przebieg ciąży, jak również na rozwój płodu. Jej niedobór może wiązać się niebezpiecznymi konsekwencjami zarówno dla mamy, jak i dziecka.

Cholina wpływa korzystnie na tworzenie układu nerwowego i mózgu dziecka, zmniejsza ryzyko stanu przedrzucawkowego i obniża podwyższoną homocysteinę. Odgrywa także ważną rolę w modulowaniu ekspresji, czyli odczytywaniu genów oraz ma korzystny wpływ na funkcje funkcje poznawcze dziecka.

Chcesz dowiedzieć się na co konkretnie wpływa cholina podczas ciąży? Przejdź do wpisu: Funkcje choliny w ciąży – wpływ na rozwój dziecka i przebieg ciąży.

Zadbaj o odpowiednią ilość choliny, by zmniejszyć ryzyko konsekwencji jej niedoboru.

Konsekwencje niedoboru choliny

Niedawna metaanaliza badań sugeruje, że niedostateczna podaż tego składnika w diecie kobiet w ciąży może być czynnikiem ryzyka porodu przedwczesnego, małej masy ciała w stosunku do wieku ciążowego (SGA), stanu przedrzucawkowego (PE) i cukrzycy ciążowej (GDM).

Niedobór choliny w ciągu pierwszych 1000 dni życia dziecka może prowadzić do trwałych upośledzeń funkcji jego mózgu.

Ile choliny? W ciąży i podczas karmienia wzrasta zapotrzebowanie na cholinę

Tak jak dla wielu składników pokarmowych, tak i dla choliny naukowcy określili ilość, którą warto dostarczyć każdego dnia. Codzienne zapotrzebowanie dla Polek na cholinę (na poziomie wystarczającego spożycia – Adequate Intake, AI) określone w Normach Żywienia dla populacji Polski opublikowanych w 2024 roku wynosi:

• dla kobiety przed ciążą: 425 mg,
• dla kobiety w ciąży: 450 mg,
• dla kobiety karmiącej: 550 mg.

Wielu specjalistów, szczególnie z obszaru ginekologii wskazuje, że podczas ciąży wartości te w rzeczywistości mogą okazać się wyższe. Istnieją badania wskazujące na znaczące korzyści przy dostarczeniu choliny przez ciężarne w większych ilościach. Niektóre z nich wskazują na wartość spożycia choliny (z dietą i suplementacją) na poziomie 930 mg/dobę.

W okresie okołociążowym należy zwrócić szczególną uwagę na dostarczanie choliny – na jej wysokie spożycie z dietą oraz rozważenie wsparcie za pomocą suplementacji.

Źródła choliny w diecie – w czym jest cholina?

To produkty odzwierzęce są jej najbogatszym źródłem i determinują jej ilość w diecie. Niektóre produkty roślinne również ją zawierają, jednak w mniejszej ilości. Jedząc regularnie odpowienio dużą ilość produktów zawierających cholinę jesteśmy pokrywać dzienne zapotrzebowanie na cholinę.

Najlepsze źródła choliny w diecie to produkty odzwierzęce – jajka i mięso

Najwięcej choliny można znaleźć w żółtkach jaj, podrobach, takich jak wątróbka a także w rybach, mięsie i produktach mlecznych.

Przykładowa zawartość choliny z produktach zwierzęcych:
– jaja: 300 mg/100 g
– żółtko jaja: 700–800 mg/100 g
– wątroba drobiowa: 300 mg/100 g
– pierś z kurczaka: 62 mg/100 g
– mleko: 14 mg/100 g

Ograniczanie spożycia tych produktów, szczególnie jajek i mięsa znacznie zwiększa ryzyko niedoboru choliny.

Roślinne źródła choliny

Produkty roślinne zawierają mniej choliny. Niewielkie jej ilości znajdują się w orzechach, kiełkach pszenicy, strączkach i drożdżach.

Przykładowa zawartość choliny w produktach roślinnych:
– suche nasiona fasoli 90 mg/100 g
– czerwone ziemniaki, bataty 19 mg/100 g
– migdały 53 mg/100 g

Zbilansowanie diety roślinnej pod kątem odpowiedniej ilości choliny jest niezwykle trudne, dlatego szczególnie w okresie okołociążowym warto włączyć suplementacje choliny, jeśli stosuje się dietę roślinną.

Suplementy z choliną

Przy wyborze suplementu zwracamy uwagę na dawkę i formę choliny. Część dostępnych w sprzedaży suplementów dedykowanym dla kobiet w czasie okołociążowym jest wzbogacone w cholinę w dawce około 120-150 mg w porcji. Natomiast suplementy zawierające jedynie cholinę często zawierają ją w wyższych dawkach. Niestety, wiele suplementów kierowanych dla kobiet w ciąży ma skład niezgodny z zaleceniami PTGiP – nie zawierają potrzebnych składników, zalecanych dawek i form.

Suplementy, które polecam zebrałam w szkoleniu. Znajdziesz tam również praktyczne informacje na temat optymalnych dawek i form choliny.

Jak określić niedobór choliny? Czy moja dieta zawiera cholinę?

Programy dietetyków do układania diet oraz aplikacje typu Fitatu nie zliczają choliny. Dlatego stworzyłam narzędzie – kartę dziennego spożycia choliny, która pomaga oszacować ilość choliny w diecie, jak wyrobić nawyk diety bogatej w cholinę. Korzystanie w karty omawiam w szkoleniu, które polecam każdej kobiecie.

Cholina przed ciążą – planowanie ciąży a cholina

Biorąc pod uwagę kluczową rolę, jaką odgrywa cholina już we wczesnych stadiach ciąży, ważne jest zapewnienie odpowiedniej podaży choliny już w trakcie planowania ciąży. Warto zwrócić uwagę na ilość dostarczanej choliny już przed ciążą, a szczególnie podczas rozpoczęcia starań, by nie trwać w niedoborze. Cholina potrzebna jest już od początku ciąży, szczególnie między 5-8 tygodniem ciąży, kiedy zachodzi proces powstawania układu nerwowego dziecka. Niedobór choliny (niezależnie od poziomu kwasu foliowego) zwiększa ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u dziecka, która kształtuje się w pierwszym miesiącu ciąży. Czasami kobieta jeszcze nie jest świadoma, że jest już w ciąży, a cholina już jest potrzebna do prawidłowej budowy organizmu dziecka. 

Dlatego o cholinę warto zadbać już przed ciążą. Jeśli Twoja dieta nie dostarcza 425 mg choliny dziennie, to suplementuj brakującą ilość.

Cholin w ciąży – czy suplementować cholinę w ciąży?

W trakcie ciąży zapotrzebowanie na cholinę wzrasta ze względu na jej dodatkowe role do spełnienia. Niestety, analizy diet kobiet z różnych części Europy pokazują, że 90% kobiet w ciąży nie spożywa zalecanej dawki choliny. Jak wiadomo, w ciąży mogą występować mdłości, niechęć do jadania wybranych produktów czy inne dolegliwości tj. zgaga, które czasami dodatkowo utrudniają prowadzenie odżywczej diety bogatej w cholinę. Z moich obserwacji wynika jednak, że nie znamy produktów bogatych w cholinę, przez co po prostu nie dbamy o jej wysokie spożycie. A cholina jest ogromnie ważna, dlatego suplementacja choliny jest często jednym z ważniejszych składników w planach suplementacyjnych moich pacjentek.

Ile suplementować choliny w ciąży?

Dla Polek zalecaną ilością choliny (na poziomie AI) jest 450 mg dziennie. Coraz więcej naukowców wskazuje, że ta ilość powinna być wyższa. Nie wiadomo aktualnie jaka dawka jest najkorzystniejsza. Ja polecam suplementować wyższe dawki. Istnieją badania wskazujące na korzyści dla rozwoju dziecka, gdy ich mamy przyjmowały w ciąży 930 mg choliny. Szczegóły na temat dawkowania choliny w ciąży znajdziesz w szkoleniu. 

Jeśli jesteś w ciąży, a Twoja dieta nie dostarcza 450 mg choliny dziennie, to koniecznie suplementuj brakującą ilość.

Cholina a karmienie piersią

Stężenie choliny we krwi noworodków jest około trzy razy większe niż we krwi matki, co pokazuje, że zapotrzebowanie na cholinę na tym etapie życia jest naprawdę wysokie. Niewystarczające spożycie choliny ma wpływ na zmniejszenie jej stężenia w mleku matki. Cholina wspiera rozwój mózgu i układu nerwowego noworodka, a niedobór choliny u matki może negatywnie wpłynąć na późniejszy rozwój poznawczy dziecka.

Jeśli karmisz piersią, a Twoja dieta nie dostarcza 550 mg choliny dziennie, to koniecznie suplementuj brakującą ilość choliny.

„Wypiłam alkohol w ciąży – co robić?” – suplementuj cholinę

Ciekawostka – suplementacja choliną w ciąży może redukować negatywny wpływ nieoptymalnego środowiska wewnątrzmacicznego, w tym skutki narażenia na alkohol. Spożycia alkoholu w ciąży może skutkować wystąpieniem u dziecka alkoholowego zespołu płodowego (FAS). Okazuje się, że suplementacja choliną może łagodzić niektóre objawy tego zespołu – szczególnie objawy związane z zdolnościami behawioralnymi czy wpływać pozytywnie na mechanizmy uczenia się dzieci z alkoholowym zespołem płodowym. Dlatego kobietom, które podczas ciąży spożyły alkohol poleca się suplementację choliny, która może również zmniejszyć objawy FAS.

Podsumowanie na temat choliny

• Zadbaj o dietę bogatą w cholinę.
• Dostarczaj cholinę w dawce minimum na poziomie AI.
• Suplementuj cholinę, jeśli Twoja dieta jest niedoborowa w cholinę (sprawdzisz to za pomocą karty dziennego spożycia choliny).

Bibliografia

Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12, w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu. 2024 rok

Normy żywienia dla populacji Polski pod redakcją Ewy Rychlik, Katarzyny Stoś, Agnieszki Woźniak, Hanny Mojskiej. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy. 2024 rok

Derbyshire, E.J. Choline in Pregnancy and Lactation: Essential Knowledge for Clinical Practice. Nutrients 2025, 17, 1558. https://doi.org/10.3390/nu17091558

Chmurzyńska A i wsp. Stanowisko zespołu ekspertów dotyczące choliny jako składnika pokarmowego o znaczącym wpływie na zdrowie człowieka. Standardy Medyczne. Pediatria 2018.

Obeid R, Schön C, Derbyshire E, Jiang X, Mellott TJ, Blusztajn JK, Zeisel SH. A Narrative Review on Maternal Choline Intake and Liver Function of the Fetus and the Infant; Implications for Research, Policy, and Practice. Nutrients. 2024 Jan 15;16(2):260. doi: 10.3390/nu16020260.

Choline—An Underappreciated Component of a Mother-to-Be’s Diet Agnieszka Dymek, Łukasz Oleksy, Artur Stolarczyk, Anna Bartosiewicz 2024 czerwiec 5;16(11):1767. doi: 10.3390/nu16111767

Zuk, E., Nikrandt, G. & Chmurzynska, A. Dietary choline intake in European and non-european populations: current status and future trends—a narrative review. Nutr J 23, 68 (2024). https://doi.org/10.1186/s12937-024-00970-0

Nguyen HT, Oktayani PPI, Lee SD, Huang LC Choline in pregnant women: a systematic review and meta-analysis. Nutr. Rev. 2024 doi: 10.1093/nutrit/nuae026

Data ostatniej aktualizacji: 11.09.2025